Karaciğer yağlanması günümüzde toplum genelinde en yaygın görülen karaciğer rahatsızlıkları arasındadır. Günümüzde hızla yaygınlaşan hareketsiz yaşam tarzı, obezite vakalarındaki artış ve sağlıksız beslenme alışkanlıkları hem ülkemiz hem de dünya genelinde en önemli toplum sağlığı sorunları arasında yer almaktadır. Vakaların büyük bir bölümünde herhangi bir belirti göstermeden ilerleyebilen karaciğer yağlanması, erken evrede tespit edilemezse karaciğer iltihabı, siroz ve karaciğer kanseri gibi çok daha ciddi sağlık sorunlarına neden olabilmektedir. Peki karaciğer yağlanması neden olur? Kimler karaciğer yağlanmasına karşı risk altında? Tanı ve tedavi yöntemleri neler? Adana’da hastalarına hizmet veren Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Nurkan Törer karaciğer yağlanması hakkında merak edilenleri sizler için anlattı.
Karaciğer Yağlanması Nedir?
Karaciğer yağlanması ya da bilimsel adıyla hepatik steatoz, karaciğer hücrelerinde olması gerekenden fazla miktarda yağ birikmesini ifade eder. Normal koşullarda sağlıklı bir karaciğerde belli oranda yağ bulunabilir. Fakat yağ miktarının karaciğerin toplam ağırlığının yüzde beşini aşması halinde bu durum karaciğer yağlanması olarak adlandırılır. Bu vakalar iki ana grupta incelenir. Bunlar;
Alkole Bağlı Karaciğer Yağlanması
Aşırı miktarda alkollü içecekler tüketen kişilerde karşımıza çıkan bu durum karaciğer hücrelerinin alkolden dolayı hasar görmesi sonucunda yağ birikmesi ile gerçekleşir.
Alkole Bağlı Olmayan Karaciğer Yağlanması (NAFLD)
Alkol kullanmayan kişilerde karşımıza çıkan bu yağlanma genellikle metabolik sendromla ilişkilendirilir. Günümüzde karaciğer yağlanması vakalarının büyük bölümü bu gruba dahildir.
Karaciğer Yağlanması Neden Olur?
Karaciğer yağlanmasını tek bir nedenle açıklamak mümkün değildir. Çoğu zaman birden fazla risk faktörü bir araya gelerek karaciğerde yağlanma görülmesine neden olur. Bu etkenleri tek tek incelememiz gerekirse:
Obezite ve Fazla Kilo
Karaciğer yağlanmasının en temel nedenlerinden biri obezite yani aşırı kilolu olma halidir.
- Kişinin bel çevresinin genişliği
- Karın bölgesinde yağlanma durumu
- Vücut kitle indeksinin sağlıklı sınırların üzerinde olması karaciğerde yağ birikmesine neden olur.
Yapılan bilimsel çalışmalar obezite hastalarının büyük çoğunluğunda farklı düzeylerde karaciğer yağlanması da olduğunu göstermektedir.
İnsülin Direnci
İnsülin direnci hücrelerin insülin hormonuna yeterli düzeyde yanıt verememesi halidir.
- Kan şekeri yükselir
- Yağ dokusundan serbest yağ asitleri salınır.
- Karaciğer olması gerekenden daha fazla miktarda yağ depolamaya başlar.
Bu yüzden insülin direnci ile karaciğer yağlanması arasında yakın bir ilişkiden söz edilebilmektedir.
Tip 2 Diyabet
Tip 2 Diyabet hastaları da karaciğer yağlanmasının yoğun miktarda görüldüğü bir hasta grubudur. Kan şekeri üzerinde kontrol sağlanamaması;
- Karaciğer hücrelerinin yağ depolama miktarını arttırır
- Karaciğerde iltihaplanma görülmesi riskini arttırır
- Hastalığın ilerleyişini ve seyrini hızlandırır.
Sağlıksız Beslenme
Beslenme alışkanlıkları genel sağlık durumumuz üzerinde olduğu gibi karaciğer sağlığımız üzerinde de etkilidir.
- Fast food yiyecekler
- Şekerli gıdalar
- Beyaz unlu gıdalar
- Paketli atıştırmalıklar
- Ve fruktoz içeriği bulunan ürünler karaciğerde yağlanma gelişimine neden olabilmektedir.
Hareketsiz Yaşam Tarzı
Fiziksel olarak aktif bir yaşam tarzı yoksa ve düzenli egzersizler yapılmıyorsa
- Vücudun yağ yakımı azalır
- İnsülin direncinde artış yaşanır
- Kişi kilo almaya başlar ve karaciğerde yağ birikmesi riski artış gösterir.
Yüksek Kolesterol ve Trigliserid
Kan yağlarının yüksek oluşu, karaciğerde yağ depolanma sürecini hızlandıran önemli bir etkendir. Özellikle trigliserid düzeyindeki artışlar karaciğer yağlanması için en ciddi risk faktörlerinden biridir.
Genetik Faktörler
Bazı insanlar genetik yatkınlıktan dolayı karaciğer yağlanmasına karşı daha büyük bir risk altındadır. Eğer kişinin ailesinde;
- Karaciğer yağlanması
- Metabolik sendrom
- Obezite
- Ve diyabet öyküsü varsa, risk grubunda değerlendirilir.
Hızlı Kilo Verme
Sanılanın aksine sadece kilo almak değil hızlı şekilde kilo vermek de karaciğer yağlanmasına neden olabilir.
- Şok diyetler
- Uzun süre aç kalmak
- Kontrolsüz ve sağlıksız zayıflama programları karaciğer metabolizmasına zarar vererek yağlanmaya neden olabilir.
Bazı İlaçlar
Bazı ilaçlar uzun süreler boyunca kullanıldığında sonuç karaciğer yağlanması olabilmektedir. Bu ilaç grupları arasında;
- Bazı kalp ilaçları
- Kortizon türevleri
- Kemoterapi ilaçları
- Ve bazı hormonal tedavi uygulamaları yer almaktadır. Bu gibi vakalarda mutlaka uzman değerlendirmesine gereksinim duyulur.
Karaciğer Yağlanmasının Belirtileri Nelerdir?
Karaciğer yağlanması uzun süreler boyunca herhangi bir belirti göstermeden ilerleyebilir. Ancak en yaygın görülen karaciğer yağlanması belirtileri şu şekildedir:
- Sürekli yorgunluk hissi
- Halsizlik
- Enerji eksikliği
- Kişinin karnının sağ üst kısmında dolgunluk hissetmesi
- Konsantrasyon zorluğu
- Karın ağrıları
- Şişkinlik
İlerleyen evrelerde ise siroz bulguları,
- Karında sıvı toplanması
- Sarılık
- Kanama eğilimi
- Bacaklarda ödem oluşması görülebilir.
Karaciğer Yağlanmasının Evreleri
Evre 1: Basit Yağlanma - Bu aşamada karaciğerde sadece yağ birikimi söz konusudur ve hastada henüz kalıcı bir hasar oluşmamıştır.
Evre 2: Steatohepatit – İkinci evrede genellikle yağlanmaya iltihap da eşlik eder. Bu dönem karaciğerde hasarın başladığı dönemdir.
Evre 3: Fibrozis - Karaciğerde bağ dokusu bu aşamada artış gösterir ve sertleşme başlar.
Evre 4: Siroz – Karaciğerin normal yapısı bu aşamada ciddi şekilde bozulmuştur. Karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanseri riski söz konusudur.
Karaciğer Yağlanması Nasıl Teşhis Edilir?
Karaciğer yağlanması tanısında kullanılan yöntemler;
- Kan testleri
- Ultrasonografi
- FibroScan
- Manyetik Rezonans
- Bilgisayarlı Tomografidir
Karaciğer Yağlanması Nasıl Tedavi Edilir?
Karaciğer yağlanması vakalarının tedavisinde hastalığın altında yatan nedenlerin ortadan kaldırılması amaçlanır. Bu aşamada;
- Kilo vermek
- Düzenli egzersizler yapmak
- Sağlıklı beslenme alışkanlıkları kazanmak
- Diyabet ve kolesterol kontrolü sağlamak
- Alkol tüketimini sınırlandırmak fayda sağlar.
Karaciğer Yağlanması Önlenebilir Mi?
Evet vakaların önemli bir bölümünde yaşam tarzında yapılan sağlıklı değişiklikler karaciğer yağlanması riskini azaltmaktadır. Hastalıktan korunmak için;
- İdeal, sağlıklı kilonuzu korumaya özen göstermeli
- Düzenli olarak egzersizler yapmalı
- Şekerli içeceklerin tüketimini azaltmalı
- İşlenmiş gıdalar tüketmemeli
- Diyabet ve kolesterol tedavisi ihmal edilmemeli
- Sağlık kontrollerini düzenli olarak yaptırmalısınız.
Karaciğer Yağlanması Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Karaciğer yağlanması tamamen geçer mi?
Erken aşamada yaşam tarzında yapılacak sağlıklı değişikliklerle karaciğer yağlanması gerileyebilir. Fakat ileri aşamalarda fibrozis ve siroz kalıcı hasarlar oluşmasına yol açar.
Karaciğer yağlanması kansere dönüşür mü?
İleri evrelerde karaciğer sirozunun gelişmesi ile birlikte karaciğer kanseri riski de meydana gelir.
Karaciğer yağlanması ağrı yapar mı?
Bazı hastalarda karnın sağ üst bölgesinde dolgunluk hissi ya da hafif ağrılar yaşanabilir.
Karaciğer yağlanması için hangi bölüme gidilir?
Karaciğer yağlanmasında tanı ve tedavi için gastroenteroloji uzmanına başvurulabilir.
Karaciğer yağlanması gençlerde görülür mü?
Evet obezite ve hareketsiz yaşam tarzı genç yaşlarda da karaciğer yağlanmasına neden olabilmektedir.
Karaciğer yağlanması için en faydalı beslenme modeli hangisidir?
Akdeniz tipi beslenme karaciğer yağlanması riskini azaltıcı etki gösterebilmektedir.
